Sorumlu müdür kimdir?
Basın Kanunu’nun mantığı basittir: yayının içeriğinden hukuken sorumlu, adresi belli bir gerçek kişi olmalıdır. Basılı gazetede bu kişi “yazı işleri müdürü” diye bilinir; kanundaki adı sorumlu müdürdür. 7418 sayılı Kanun internet haber sitelerini süreli yayın saydığından 5187 m.2, her haber sitesi için de bir sorumlu müdür zorunludur. Birden fazla sorumlu müdür varsa her birinin sorumlu olduğu bölüm belirtilir 5187 m.5/1.
Sorumlu müdür, yayın sahibiyle aynı kişi olabilir. Küçük sitelerde genellikle sahip, sorumlu müdür ve genel yayın yönetmeni tek kişidir; ekip büyüdükçe roller ayrılır. Bkz. haber sitesi için ekip kurma.
Şartlar (m.5/2)
| Şart | Bent | Pratik not |
|---|---|---|
| On sekiz yaşını bitirmiş olmak | a | Kimlik |
| Türkiye’de yerleşim yeri sahibi olmak ve devamlı oturmak | b | Yerleşim yeri belgesi; yurt dışında yaşayan kişi olamaz |
| En az ortaöğretim veya dengi okul mezunu olmak | c | Lise diploması yeterli; üniversite şartı yok |
| Kısıtlı veya kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak | d | Adli sicil kaydı |
| Yüz kızartıcı suçlardan mahkûm olmamak | e | Adli sicil kaydı; hangi suçların bu kapsamda olduğu için hukukçuya danışın |
| T.C. vatandaşı olmayanlar için karşılıklılık | f | Vatandaşı olduğu ülkede Türk vatandaşına aynı hak tanınmalı |
Sorumlu müdür TBMM üyesiyse, sorumluluğu üstlenmek üzere bir müdür yardımcısı atanır ve kanundaki hükümler yardımcı için de geçerli olur 5187 m.5/3. Yayın sahibi tüzel kişiyse (şirket, dernek, vakıf) belirlenen tüzel kişi temsilcisinde de m.5/2 şartları aranır 5187 m.6.
Görevler ve yükümlülükler
- Beyannameyi imzalamak. Beyanname, yayın sahibi (küçük ya da tüzel kişiyse temsilcisi) ile sorumlu müdür tarafından imzalanır; m.5 şartlarını gösteren belgeler eklenir 5187 m.7. Ayrıntı: internet haber sitesi beyannamesi.
- Künyede yer almak. Sorumlu müdürün adı künyede gösterilir 5187 m.4; gösterilmezse adli para cezası m.15. Bkz. künye örneği.
- Düzeltme ve cevabı yayımlamak. Zarar gören kişinin yazısını hiçbir düzeltme ve ekleme yapmaksızın, aldığı tarihten itibaren en geç bir gün içinde, ilgili yayının sayfasında URL bağlantısı sağlayarak, aynı puntoyla yayımlar; içerik çıkarılmışsa metin ilk 24 saat ana sayfada olmak üzere bir hafta yayımlanır 5187 m.14. Kesinleşmiş hâkim kararına uymazsa ağır yaptırım ve müteselsil sorumluluk m.18.
- İçeriği saklamak. Yayınlanan içerikler doğruluğu ve bütünlüğü sağlanmış şekilde iki yıl saklanır; soruşturma bildirimi gelirse işlem bitene kadar 5187 m.10. Yükümlülüğe uymayan sorumlu müdür için adli para cezası m.17.
- Yargı taleplerine muhatap olmak. Başsavcılığın içerik teslim talebi, erişim engeli kararları ve tebligatlar sorumlu müdür ve e-tebligat adresi üzerinden yürür.
Cezai sorumluluk sırası
Basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen suçlardan eser sahibi (haberi yazan) sorumludur 5187 m.11. Eser sahibi belli değilse, ceza ehliyeti yoksa ya da yurt dışında olduğu için yargılanamıyorsa sorumluluk sorumlu müdüre ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkiliye (yayın yönetmeni, genel yayın yönetmeni, editör gibi) geçer; eser sorumlu müdürün karşı çıkmasına rağmen yayımlanmışsa sorumluluk yayımlatana aittir 5187 m.11/3. Pratik sonuç: imzasız haber yayımlamak sorumluluğu doğrudan sorumlu müdüre taşır; yazar adı ve denetim kütüğü bu yüzden önemlidir.
Haber kaynağını koruma hakkı sorumlu müdürü de kapsar: süreli yayın sahibi, sorumlu müdür ve eser sahibi haber kaynaklarını açıklamaya ve bu konuda tanıklığa zorlanamaz 5187 m.12.
Sorumlu müdür değişirse
Beyanname içeriğindeki her değişiklik, dolayısıyla sorumlu müdürün değişmesi, iki hafta içinde gerekli belgelerle yeni bir beyannameyle aynı başsavcılığa bildirilir 5187 m.8/2. Sorumlu müdür görevden ayrıldığında yenisi atanıncaya kadar sorumluluk yayın sahibine veya temsilcisine aittir 5187 m.8/4. Ayrılış gününde panel yetkisi kapatılır, künye güncellenir, yeni beyanname hazırlanır.
Pratik öneriler
- Yetki = sorumluluk. Sorumlu müdürün yazılımda yayımlama ve kaldırma yetkisi olmalı; sorumluluk taşıyıp yetki taşımayan müdür hukuken savunmasızdır.
- Düzeltme-cevap kutusu. Künyede ayrı bir başvuru adresi (ör. duzeltme@…) ve içeride bir kayıt defteri: alındı tarihi, yayım tarihi, URL. Bir günlük süre tatil tanımaz; nöbet planı yapın.
- Arşiv bütünlüğü. Silinen ve düzenlenen haberin eski hâli iki yıl geri getirilebilmeli; revizyon geçmişi olmayan sistem bu şartı karşılamakta zorlanır. Bkz. hosting ve yedekleme.
- Hukuki eğitim. Hakaret, kişilik hakları, çocukların korunması m.21, cinsel saldırı ve intihar haberleri m.20 gibi konularda ekibe kısa bir iç yönerge; şüpheli içerikte yayımdan önce sorumlu müdür onayı.
- Belgeleri güncel tutun. Adli sicil ve yerleşim yeri belgeleri beyanname değişikliklerinde yeniden istenebilir.
Sorumlu müdürün yükümlülüklerini belgeleyen çalışanlar için basın kartı tarafı: internet haber sitesi çalışanları için basın kartı şartları. Künye ve beyannameyle birlikte okunması gereken sayfa: haber sitesi KVKK aydınlatma metni örneği.
Sık sorulan sorular
Yayın sahibi ile sorumlu müdür aynı kişi olabilir mi?
Evet. Kanun iki ayrı kişi şartı koymaz; tek kişilik sitelerde sahip aynı zamanda sorumlu müdürdür. Beyannameyi her iki sıfatla imzalar; künyede her iki alanda adı yazılır 5187 m.4, m.7.
Sorumlu müdürün gazetecilik eğitimi olmalı mı?
Hayır. Aranan asgari eğitim ortaöğretim mezuniyetidir 5187 m.5/2-c. Basın kartı için aranan şartlar ayrı bir rejimdir ve sorumlu müdürlükle karıştırılmamalıdır.
Sorumlu müdür yurt dışına taşınırsa?
Türkiye’de yerleşim yeri sahibi olma ve devamlı oturma şartı 5187 m.5/2-b ortadan kalkar; yeni bir sorumlu müdür atanıp iki hafta içinde değişiklik beyannamesi verilmelidir 5187 m.8.
Kaynaklar
- 5187 sayılı Basın Kanunu m.2, 4, 5, 6, 7, 8, 10, 11, 12, 14, 15, 17, 18, 20, 21 — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5187.pdf
- 7418 sayılı Kanun — RG 18.10.2022 — https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/10/20221018-1.htm
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık değildir. Ayrıntı: Yasal uyarı.