Yorum açmalı mı?
Yorum, okur bağlılığı ve topluluk hissi üretir; aynı zamanda spam, hakaret ve nefret söylemi için bir kapıdır. Karar ölçütü kapasitedir: günde gelen yorumu bir insan makul sürede gözden geçirebilecek mi? Hayırsa yorumları kapatmak, kontrolsüz açık tutmaktan iyidir. Ara yol: yalnızca belirli kategorilerde (yerel, spor) ve yalnızca üyelere açık yorum; siyaset ve adli haberlerde kapalı. Alternatif topluluk kanalları için sosyal medya stratejisi.
Yorum politikası
Yayımlanmış, kısa ve somut bir metin; yorum formunun hemen yanında bağlantısı. İçermesi gerekenler:
- Kimler yorum yapabilir (üyelik, e-posta doğrulama, yaş sınırı)
- Neler yayımlanmaz: hakaret, tehdit, nefret söylemi, kişisel veri paylaşımı, reklam/bağlantı spam’i, telif ihlali, yargıyı etkileme niteliğinde ifadeler, konu dışı içerik
- Ön onay mı, sonradan denetim mi; ortalama bekleme süresi
- Kararın gerekçesiz olabileceği ama itiraz yolunun bulunduğu
- Yorumların kaç yıl saklandığı ve hangi verilerle (IP, zaman) kaydedildiği
- Şikâyet kanalı (e-posta) ve işlem süresi
Üyelik ve doğrulama
Anonim yorum spam’i davet eder; tam kimlik zorunluluğu ise okuru uzaklaştırır. Denge: e-posta doğrulamalı üyelik, görünen ad serbest, e-posta gizli. Hız sınırı (dakikada bir yorum), yeni üyeler için ilk üç yorumda ön onay, bağlantı içeren yorumlarda otomatik bekletme. Üyelik verisi KVKK kapsamındadır; aydınlatma metninde yorum amacı, saklama süresi ve haklar yazılmalıdır — bkz. haber sitesi KVKK aydınlatma metni örneği.
Moderasyon akışı
- Otomatik ön filtre: Kelime ve kalıp listesi (küfür, hakaret, tehdit kalıpları), bağlantı sayısı, büyük harf oranı, aynı metnin tekrarı, hız. Eşleşen yorum kuyruğa düşer, otomatik reddedilmez (yanlış pozitifler için).
- Kuyruk: Ön onay modelinde her yorum; sonradan denetim modelinde yalnızca filtreye takılan ve şikâyet edilen yorumlar. Küçük ekip için öneri: hassas kategorilerde ön onay, diğerlerinde sonradan denetim.
- Karar: Yayımla / gizle / düzenlemeden kaldır / üyeyi uyar / üyeyi askıya al. Yorumu düzenlemeyin; ya yayımlayın ya kaldırın. Düzenlenmiş yorum, yazarına ait olmaktan çıkar.
- Kayıt: Her karar için: yorum metni, üye, IP ve zaman damgası, karar, karar veren, gerekçe kodu. Kayıt, şikâyet ve hukuki taleplerde kanıtınızdır.
- Şikâyet ve itiraz: Her yorumun yanında “şikâyet et”; e-posta ile itiraz; 48 saat içinde yanıt hedefi.
Hukuki çerçeve: dikkatli not
Okur yorumları bakımından haber sitesinin konumu 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Hakkında Kanun’daki yer sağlayıcı/içerik sağlayıcı tanımlarına ve bildirim üzerine içeriği kaldırma yükümlülüklerine göre değerlendirilir; kişilik haklarının ihlali iddialarında içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi kararları yorumları da kapsayabilir. 5651 bu sitenin mevzuat setinde yer almadığından burada madde atfı yapmıyoruz; güncel metni mevzuat.gov.tr’den okuyun ve yorum politikanızı bir hukukçuya inceletin. Basın Kanunu bakımından ise yorumlar “eser” değil okur içeriğidir; ancak düzeltme-cevap ve erişim engeli kararlarının uygulanmasında 5187 m.14 düzeni haber içeriği için geçerlidir ve KEYDAL gibi sistemler 5651 erişim engeli kayıtlarını ayrıca tutar.
Pratik sonuç: bildirim geldiğinde hızlı hareket edebilen bir süreç (kim bakar, ne kadar sürede, nasıl kaydedilir) kurun; yorumları silmeyin, gizleyin ve kaydını saklayın; kimlik ve IP bilgisini yalnızca yetkili makamın usulüne uygun talebi üzerine paylaşın.
Araçlar ve otomasyon
- Kelime listeleri: Türkçe küfür ve hakaret kalıpları; yerel argo; düzenli güncelleme. Listeyi yayımlamayın.
- Yapay zekâ destekli ön değerlendirme: Yorumu “güvenli / şüpheli / riskli” olarak etiketler, kararı insana bırakır. Otomatik ret kullanmayın; yanlış pozitif okur kaybettirir.
- Üye itibarı: Onaylanan yorum sayısı arttıkça ön onaydan muaf; şikâyet alanlar yeniden kuyruğa.
- Bağlantı kuralı: Yeni üyelerde bağlantı yasak; eski üyelerde nofollow ve bekletme.
- Kapatma düğmesi: Belirli bir haberde yorumları tek tıkla kapatabilme (adli süreçler, taziye haberleri).
Moderatörün günü
Sabah: gece kuyruğu ve şikâyetler. Gün içi: saatlik kontrol; son dakika haberlerinde yoğunlaşma. Akşam: askıya alma ve uyarıların gözden geçirilmesi, haftalık özet (yorum sayısı, ret oranı, şikâyet sayısı). Moderatör yalnız bırakılmaz: zor kararlar sorumlu müdürle paylaşılır; bkz. haber sitesi sorumlu müdür.
Sık hatalar
- Politika yayımlamadan yorum açmak
- Yorumu düzenleyip yayımlamak
- Kaydı tutmadan silmek
- Anonim ve doğrulamasız yorum
- Tek moderatör, nöbet planı yok
Ekip planı için haber sitesi için ekip kurma; okurla diğer kanallar için e-bülten ve push bildirim.
Sık sorulan sorular
Yorumları tamamen sosyal medyaya taşısam?
Birçok site yorumları kapatıp tartışmayı sosyal kanallara bıraktı; moderasyon yükü azalır ama topluluk platformun kuralına tabi olur ve siteye trafik getirmez. Orta yol: sitede yalnızca üyelere ve seçili kategorilere açık yorum, kalanı sosyal.
Yorum yapanın IP adresini saklamak zorunda mıyım?
Yer sağlayıcı yükümlülükleri ve kötüye kullanımla mücadele için IP ve zaman kaydı yaygın uygulamadır; saklama süresi ve amacı aydınlatma metninde yazılmalıdır. Kesin yükümlülük kapsamı için 5651 ve ikincil düzenlemelerinin güncel metnini hukukçuyla değerlendirin.
Yapay zekâ moderasyonu insanı tamamen devre dışı bırakabilir mi?
Hayır. Otomatik sistemler ön eleme ve önceliklendirme için iyidir; nihai karar, bağlam ve ironi gerektirdiğinden insana kalmalıdır. Otomatik ret, yanlış pozitiflerle okur kaybettirir ve itiraz yükünü artırır.
Kaynaklar
- 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Hakkında Kanun (güncel metni teyit edin) — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5651.pdf
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6698.pdf
- 5187 sayılı Basın Kanunu m.14 — https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5187.pdf
- Google News içerik politikaları — taciz ve nefret içeriği — https://support.google.com/news/publisher-center/answer/6204050
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık değildir. Ayrıntı: Yasal uyarı.